විහාරය සහ එහි ඉතිහාසය
නාග මහා විහාරය දිගු කලක් තිස්සේ ශ්රද්ධාවේ, අධ්යාපනයේ සහ ප්රජා ජීවිතයේ කේන්ද්රස්ථානයක් වී ඇත. පරම්පරා ගණනාවක බැතිමතුන් පොහොය දිනවල සිල් සමාදන් වීමට, බණ ඇසීමට සහ දරුවන් දහම් පාසලට රැගෙන ඒමට මෙහි රැස් වී ඇත.
විහාරයේ හදවත වන්නේ බුදු මැදුරයි. එහි පියගැටපෙළ දෙපස කළුගලින් නෙළූ සිංහ රූප දෙකක් මුරකරති. සියුම් කැටයම්වලින් යුත් සුදු කණු අතරින් විශාල දැව දොරටුවක් වෙත පියගැටපෙළ දිවෙයි. ඇතුළත, නිල් පැහැති වහලය යට, අලංකාර මකර තොරණකින් වටවූ බුදු පිළිමය පිහිටා ඇති අතර, ජාතක කතා පුවරුවෙන් පුවරුවට නිරූපණය කරන බිතුසිතුවම් එය වට කරයි.
මෙම බිතුසිතුවම් හුදෙක් අලංකාරයක් පමණක් නොවේ. බැතිමත් චිත්ර ශිල්පීන් අතින් නිමැවුණු ඒවා වර්ණයෙන් ලියැවුණු ධර්ම දේශනාවකි — ඇලීම් හා අත්හැරීම් පිළිබඳ දර්ශන, බෝසතාණන්ගේ දීර්ඝ චාරිකාවේ අවස්ථා, බුදු මැදුර වටා ගමන් කරන සෑම බැතිමතෙකුටම සෙමින් කියවීමට නිර්මිතය. අද, සෑම සිතුවමක් අසලම තබා ඇති QR කේත හරහා, විහාරස්ථානයේ ස්වාමීන් වහන්සේලා එම කතා තමන්ගේම වචනවලින් විස්තර කරති.
විහාරයේ ආරම්භය, විහාරාධිපති හිමිවරුන්ගේ පරම්පරාව සහ අවට ප්රජාව තුළ විහාරයේ ස්ථානය පිළිබඳ සවිස්තර ලිඛිත ඉතිහාසයක් විහාර කමිටුව සමඟ එක්ව මේ වන විට සම්පාදනය වෙමින් පවතින අතර එය මෙම පිටුවේ පළ කෙරෙනු ඇත.
මෙම විහාරයේ ඇති දේ
විහාරයේ ජීවිතය ප්රධාන කරුණු තුනක් වටා ගොඩනැගී ඇත: බුදු මැදුර, සංඝරත්නය සහ දහම් පාසල.
බුදු මැදුර
බුදු මැදුර, එහි මකර තොරණ සහ ජාතක බිතුසිතුවම් — සෑම නිර්මාණයකටම ආවේණික කතාවක් ඇත.
සංඝරත්නය
වතාවත් මෙහෙයවන, ධර්මය ඉගැන්වන සහ ගිහි ප්රජාවට මඟ පෙන්වන විහාරවාසී ස්වාමීන් වහන්සේලා.
දහම් පාසල
දරුවන් බුදු දහම සහ බෞද්ධ සාරධර්ම හදාරන ඉරිදා දහම් පාසල.
විහාරයේ වාර්ෂික අවස්ථා
සෑම මසකම පොහොය දිනයක් සමරනු ලැබේ. ප්රධාන අවස්ථා පහත දැක්වේ; ඒ සඳහා විහාරයේ වැඩසටහන් පුවත් හා වැඩසටහන් පිටුවේ පළ කෙරේ.
වෙසක්
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උපත, බුද්ධත්වය සහ පරිනිර්වාණය — වසරේ වැදගත්ම පොහොය දිනයයි.
පොසොන්
මිහිඳු මාහිමියන් විසින් ශ්රී ලංකාවට බුදු දහම හඳුන්වා දීම සනිටුහන් කරයි.
ඇසළ
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්රථම ධර්ම දේශනාව වන ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්රය සිහිපත් කරයි.
කඨින
තෙමසක වස් කාලයෙන් පසු පවත්වනු ලබන කඨින චීවර පූජා උත්සවය.